Bầu cử Hungary, Eo Biển Hormuz và tương quan quyền lực giữa các siêu cường

LS Đào Tăng Dực

www.daotangduc.blogspot.com

Các siêu cường trong bài này gồm Hoa Kỳ, Liên Âu (EU), CSTQ và LB Nga theo thứ tự sức mạnh tổng quát với Hoa Kỳ là siêu cường số một.

Hai biến động liên hệ gần nhất là cuộc bầu cử tại Hungary và quyết định của Hoa Kỳ, chính mình phong tỏa và kiểm soát Eo Biển Hormuz thay vì để giáo phiệt Iran kiểm soát.

I.               Bầu cử Hungary.

Cuộc bầu cử quốc hội Hungary đã gây chấn động toàn cầu.

Kết quả cho đến ngày 14-15 tháng 4, 2026 là đảng  TISZA của tân thủ tướng tương lai Peter Magyar được 136-138 ghế, Fidesz của cựu TT Voctor Orban được 55-57 ghế, Mi Hazánk được 6 ghế, trong một quốc hội gồm 199 ghế. Tức TISZA có trên 2/3 số ghế và có thể tự mình tu chính hiến pháp, thay đổi toàn diện nền tảng những luật pháp và định chế tập quyền mà chính quyền Orban đã thiết lập suốt 16 năm qua.

Chính quyền mới với tân tt Magyar cũng minh thị bày tỏ lập trường thân EU- NATO và nới xa LB Nga . Đối với CSTQ thì TISZA không chủ trương đối nghịch nhưng sẽ dè dặt , minh bạch và cân bằng hơn chính quyền Orban.

Trong suốt cuộc vận động bầu cử, TISZA được sự ủng hộ của khối EU trừ Slovakia, trong khi Fidesz được sự ủng hộ của Putin, và TT Trump. Phó TT JD Vance chính thức thăm viếng ủng hộ Orban. Mặc dầu CSTQ không chính thức ủng hộ phe nào, nhưng báo chí TQ ủng hộ Orban rõ rệt.

Tuy Hungary chỉ là một quốc gia tương đối nhỏ với dân số gần 10 triệu, nhưng vì vị trí địa dư và là thành viên của khối Liên Âu (EU) cũng như  NATO, nên có ảnh hưởng địa chính trị vượt xa tầm vóc của mình. Hungary theo quốc hội chế và Đảng Fidesz dưới sự lãnh đạo của TT Victor Orban đã liên tục nắm quyền 16 năm, tức 4 nhiệm kỳ quốc hội. Hầu như, dưới sự lãnh đạo của Ông, Hungary là quốc gia hiếm hoi của Liên Âu và Nato, ủng hộ cho TT Putin của LB Nga và Tập Cận Bình của CSTQ, cản trở những sách lược quan trọng của EU và NATO liên hệ đến Ukraine trong cuộc chiến chống lại sự xâm lược của Putin.

 

A.   Lợi thế cho EU:

Với chính quyền Peter Magyar, EU từ nay sẽ củng cố nội bộ như một khối đồng nhất và đoàn kết hơn để đối diện với Nga Sô. Chính quyền mới và khối này cần giải quyết một số vấn nạn Orban để lại như sau:

1.    Thương thuyết để giải tỏa khoảng 17 tỷ Euro dành cho Hungary bỡi vì Orban không đáp ứng những đòi hỏi của Brussels về cải tổ pháp quyền, độc lập của tư pháp, tự do học thuật, luật tỵ nạn và quyền lợi của những người LGBTQ.

2.    Ngoài ra Hungary còn chờ EU chấp nhận Kế hoạch quốc phòng trị giá 16 tỷ euro trong khuôn khổ SAFE, một chương trình hỗ trợ bằng các khoản tiền cho vay.

3.    Đối với Tân Thủ Tướng, các chi khoản trên là ưu tiên và hy vọng rằng với đa số trên 2/3 tại quốc hội, Ông có thể thông qua những đạo luật cần thiết để cải tổ và đáp ứng những yêu cầu của EU.

4.    Ngược lại EU kỳ vọng Magyar sẽ đảo ngược sự phủ quyết của Hungary đối với đề nghị của EU cho Ukraine vay 90 tỷ Euro và 6.6 tỷ Euro viện trợ quân sự cho Ukraine.

 

B.   Thiệt hại cho CSTQ:

Dưới thời TT Orban, Hungary cũng là một cầu nối chiến lược quan trọng cho sách lược Vành Đai và Con Đường (Belt & Road initiative) của CSTQ hầu bành trướng ảnh hưởng đến Âu Châu. Orban  đã ký nhiều hiệp ước với công ty Huawei, hợp tác về kỹ thuật và kiểm soát (kể  cả kiểm soát các hoạt động của người dân và thu thập thông tin gián điệp cũng như phản gián,) và ưu tiên cho những công ty chuyên về chiến lược của CSTQ.

Những công trình và dự án vô tư của TQ như đường sá, cầu cống, nhà máy có thể không bị ảnh hưởng vì thay đổi chính quyền. Nnhưng những yêu cầu của EU đối với Hungary về cải tổ pháp quyền, nhân quyền, dân quyền sẽ gây trở ngại cho những hiệp ước về điện tử, kỹ thuật giám sát v..v..của CSTQ.

Một cách tổng quát, thay đổi chính trị tại Hungary không gây thiệt hại quá nhiều cho CSTQ, nhưng các biến cố tại Iran đã và sẽ gây thiệt hại lớn về ý thức hệ độc tài cũng như địa chính trị và kinh tế, Lý do chính là vì cả Hungary lẫn EU đều không coi CSTQ là đối thủ và ngược lại. Còn Hoa Kỳ và CSTQ đã và sẽ là những đối thủ chiến lược trong ngắn hạn lẫn dài hạn.

 

C.   Thiệt hại cho LB Nga:

Putin và LB Nga là thiệt hại nhiều nhất vì đã đầu tư hằng chục tỷ Mỹ Kim vào chế độ Orban từ  kinh tế, địa chính trị , hạ tầng cơ sở, năng lượng. Bây giờ chỉ qua một đêm là đảo ngược thế cờ. Dĩ nhiên Orban đã tốn 16 năm để củng cố quan hệ với Nga. Chính phủ Magyar cũng cần thời gian để xoay chuyển, nhất là hạ tầng cơ sở năng lượng đã quá lệ thuộc vào Nga. Tuy nhiên, chính quyền mới bất lợi cho Nga rõ rệt, sẽ đưa đến hậu quả tiêu cực cho Nga trên chiến trường Ukraine tương lai có thể gây ra sụp đổ của chế độ độc tài Putin, hay xa hơn nữa là sự phân hóa của LB Nga tương tự LBXV thủa xưa.

Bầu cử tại Hungary còn có thể có kết quả dây chuyền bất lợi thêm cho Nga tại Slovakia, một đồng minh thứ nhì của Putin tại EU. Tuy Slovakia, dân số chỉ 5.5 triệu, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Robert Fico, không tích cực ủng hộ Nga bằng Orban, nhưng cũng gây trở ngại không ít cho EU. Sự thảm bại của Orban có thể là một tiếng chuông cảnh tỉnh Fico rằng thân thiết với Putin có thể là một liều độc dược. Sách lược đối với EU của TT Fico sẽ phải mềm mỏng hơn nếu không muốn nhân dân trừng phạt trong cuộc bầu cử tới. Trong tương lai rất gần, có thể Nga sẽ trắng tay vì mất thêm đồng minh cuối cùng tại EU.

 

II.            Biến động tại Eo Biển Hormuz của Iran:

Tuy nhiên biến động tại Iran, nhất là quyết định của Hoa Kỳ phong tỏa Eo Biển Hormuz, gây thiệt hại trầm trọng cho cả LB Nga lẫn CSTQ. Sự phong tỏa tập chú vào những thuyền bè nhập cảng, hoặc rời cảng Iran, hoặc nộp tiền hải lộ cho Iran hầu cắt đứt nguồn tài chánh của chế độ giáo phiệt này.Mục tiêu dài hạn của Hoa Kỳ lại là khai thông giao lưu qua eo biển cho toàn thế giới, không để cho Iran phong tỏa và giữ quyền chọn lựa quốc gia nào được hay không được quyền đi qua..

A.   Thiệt hại của LB Nga:

LB Nga bị thiệt hại nặng vì mất đi một đồng minh địa chính trị và quân sự tiếp tay cho cuộc chiến tại Ukraine vốn là một cuộc chiến sống còn cho cả hai.

Tuy nhiều bình luận gia quốc tế cho rằng giá dầu gia tăng có lợi nhiều cho Nga. Nhưng trên thực tế, ngân sách 2026 của Nga vẫn khủng hoảng vì Nga không hưởng lợi tức đáng kể với các lý do sau đây:

1. Nga phải bán dầu với mức chiết khấu lớn do thị trường bị giới hạn vì các lệnh trừng phạt.

2. Chi phí vận chuyển của Nga tăng mạnh khi thị trường bảo hiểm rủi ro vì căng thẳng tại Hormuz.

3. Nga thiếu công suất lọc dầu sau khi bị Ukraine tấn công các cơ sở sản xuất và lọc dầu hạ tầng.

4. Trung Quốc và Ấn Độ là 2 khách hàng lớn nhất tận dụng tình thế để ép giá

5. Nga bị hạn chế về hạ tầng xuất khẩu vì đường ống sang châu Âu bị giảm mạnh, cảng Baltic và Biển Đen có giới hạn công suất, tàu chở dầu bị kiểm soát và theo dõi chặt hơn.

6. Giá dầu tăng làm tăng chi phí nhập khẩu các hàng hóa khác vào Nga để duy trì nền kinh tế

7. Đồng rúp giảm giá mạnh, làm giảm hiệu quả của doanh thu dầu

8. Nga phải bán dầu qua trung gian, mất thêm phần chia sẻ lợi nhuận

9. Giá dầu tăng làm các nước khác tăng sản lượng, giảm lợi thế của Nga

10. Tính chất “ngắn hạn” của cú sốc Hormuz làm doanh nghiệp Nga không dám mở rộng

 

B. CSTQ thì bị thiệt hại nặng nề hơn Nga nữa vì 10 lý do sau đây:

Tuy CSTQ có những tuyên bố mạnh miệng ủng hộ Iran nhưng họ có những yếu điểm quan trọng:

1) Trung Quốc phụ thuộc nặng vào dầu Trung Đông và phong tỏa Hormuz là cú sốc trực tiếp. Khoảng 40–45% dầu nhập khẩu của Trung Quốc đi qua Hormuz.

2) Giá dầu tăng làm tăng chi phí sản xuất của toàn bộ nền kinh tế Trung Quốc

3) Trung Quốc không thể chuyển sang nguồn thay thế nhanh vì:

- Không có đường ống lớn từ Trung Đông

- Không thể tăng nhập LNG nhanh vì hạn chế hạ tầng

- Không thể tăng nhập dầu Nga quá nhiều vì rủi ro trừng phạt và công suất vận chuyển

4) Trung Quốc bị kẹt giữa rủi ro địa chính trị và rủi ro kinh tế. Khi Hoa Kỳ phong tỏa Hormuz:

- Trung Quốc không thể đối đầu trực tiếp

- Nhưng cũng không thể đứng ngoài vì lợi ích năng lượng bị đe dọa

- Các nước Trung Đông thân Mỹ sẽ ưu tiên ổn định với Washington và Trung Quốc rơi vào thế bị động chiến lược.

5) Chi phí bảo hiểm và vận tải tăng mạnh đối với tàu Trung Quốc

6) Trung Quốc lo ngại Mỹ dùng Hormuz như “đòn bẩy chiến lược” vì Hoa Kỳ kiểm soát phần lớn hải quân ở vùng Vịnh và dễ dàng biến Hormuz trở thành điểm yếu chiến lược của Trung Quốc.

7) Tác động dây chuyền lên kinh tế Trung Quốc và Tăng trưởng GDP bị ảnh hưởng tiêu cực.

8) Trung Quốc phải cạnh tranh với Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc để mua dầu

và mất ưu thế mua dầu giá rẻ.

9) Các dự án chiến lược của Trung Quốc ở Trung Đông bị gián đoạn và ảnh hưởng đến chiến lược dài hạn của Trung Quốc ở Trung Đông.

10) Trung Quốc lo ngại bị “kẹt” nếu xung đột kéo dài phải xả kho dự trữ chiến lược .Kho dự trữ chỉ đủ 60–90 ngày.Rủi ro an ninh năng lượng nghiêm trọng.

III. Kết luận:

Chính vì thế, 2 biến cố quan trọng vừa qua là cuộc tổng tuyển cử tại Hungary và phong tỏa Eo Biển Hormuz của Hoa Kỳ, không những làm thế giới tự do mạnh hơn, làm Iran kiệt quệ tài chính, có thể đưa đến sụp đổ chế độ, làm suy yếu trục độc tài tội ác Nga- Iran- CSTQ, mà còn là một lời cảnh cáo nghiêm khắc đối với những chế độ phản dân chủ còn lại như CS Cuba, CS Bắc Hàn, CS Lào và CSVN.