Hiến pháp 2013 và những quy định “không giống ai” về trách nhiệm bảo vệ hiến pháp.

 

LS Đào Tăng Dực

Trong chính trị học, guồng máy chính quyền hay nhà nước dân chủ như quy định trong hiến pháp bao gồm 3 thực thể gọi là tam quyền phân lập: Hành Pháp, Lập Pháp và Tư Pháp.

I.               Vì tính tối cao của hiến pháp nên trách nhiệm bảo vệ hiến pháp là nền tảng không thế thiếu trong một nền dân chủ pháp trị chân chánh.

Chính quyền vận hành theo trình tự được quy định trong hiến pháp và  hiến pháp này luôn được bảo vệ bởi một định chế độc lập, giám sát sự vận hành của lập pháp và hành pháp. Định chế độc lập này thông thường là một Tối Cao Pháp Viện, đứng đầu ngành Tư Pháp.

Định chế độc lập này duyệt xét tính vi hiến, hay hợp hiến của:

1.    Các sắc luật của lập pháp (quốc hội) và

2.    Các tác động của hành pháp (chính phủ)

Trong thế giới đương đại, các nền dân chủ hiến định được chia thành 3 nhóm chính:

1.    Tổng thống chế (Mỹ, Brazil, Indonesia, Philippines, Đài Loan…)

2.    Quốc hội chế hay Nghị viện chế (Anh, Úc,Canada, Nhật, Hà Lan, Đan Mạch, Đức,Ấn Độ, Israel…)

3.    Hỗn hợp hay Bán tổng thống chế (Pháp, Ba Lan, Bồ Đào Nha…)

Trong những mô hình này, nếu chúng ta nêu ra câu hỏi: Trong hiến pháp, có một cơ chế nào tối cao, độc lập có trách nhiệm bảo vệ hiến pháp, vốn là nền tảng của mọi luật pháp quốc gia hay không?

Thì câu trả lời sẽ là một tiếng YES, tức là một sự khẳng định minh thị, không thể nhầm lẫn và nêu rõ giới hạn của trách nhiệm này.

 

II.            Trường hợp của Tổng thống chế như tại Hoa Kỳ thì có Tối Cao Pháp Viện:

Quyền này của TCPV phát xuất từ các điều sau đây của HP:

• Điều III – trao quyền duyệt xét pháp lý.

• Điều VI – quy định Hiến pháp là “luật tối cao của quốc gia”.
• Án lệ Marbury v. Madison (1803) là nguồn gốc thực tế của quyền duyệt xét pháp lý này.

III.         Trường hợp quốc hội chế như:

 

1)    Canada có Hiến pháp thành văn, gọi là Constitution Act 1867

Điều 52 Quy định của Constitution Act 1867 quy định quyền này cho TCPV Canada

2)    Úc có các điều khoản  71, 75 và 76 của hiến pháp  Thiết lập High Court of Australia và trao thẩm quyền cho High Court trách nhiệm bảo hiến.

3)    Anh Quốc vì không có hiến pháp thành văn nên nằm ngoài phạm vi của bài này. Hơn nữa trách nhiệm của TCPV bị giới hạn ở kiểm soát tính hợp pháp của hành pháp, không kiểm soát lập pháp vì khái niệm “Quốc Hội là tối cao”.

 

IV.          Trường hợp mô hình hỗn hợp hay bán tổng thống chế như Pháp:

Pháp có điều khoản hiến pháp quy định cơ quan phán quyết tính hợp hiến không?

Có. Rất rõ ràng. 

Cơ quan phán quyết hiến pháp của Pháp là Hội đồng Hiến pháp (Conseil constitutionnel) và nó được quy định trực tiếp trong Hiến pháp 1958 (Đệ Ngũ Cộng hòa).

Điều 61 – Kiểm soát hiến pháp trước khi luật được ban hành (a priori review).

Điều 61-1 – Kiểm soát hiến pháp sau khi luật đã có hiệu lực (a posteriori review), gọi là QPC – Question Prioritaire de Constitutionnalité.

Hội đồng Hiến pháp có quyền gì?

Tuyên bố một đạo luật là vi hiến đưa đến kết quả là Luật đó không được ban hành (nếu kiểm soát trước) hoặc nếu đã ban hành thì bị bãi bỏ (nếu kiểm soát sau, qua QPC)

V.             Hiến Pháp 2013 của Việt Nam thì sao?

Tuy nhiên trong trường hợp của Việt Nam,  nếu chúng ta nêu ra câu hỏi: Trong hiến pháp, có một cơ chế nào tối cao, độc lập có trách nhiệm bảo vệ hiến pháp, vốn là nền tảng của mọi luật pháp quốc gia hay không?

Thì câu trả lời sẽ là “YES but NO” hay là “NO but YES”, tiếng Việt nôm na là: “CÓ nhưng mà như KHÔNG”, hoặc “KHÔNG  nhưng mà không biết chừng CÓ”.

Tại sao có chuyện buồn cười như thế trong một văn kiện nền tảng của quốc gia dân tộc?

Lý do nằm nơi nội dung điều 119 của Hiến Pháp 2013.

Nguyên văn như sau:

Điều 119. 

“Hiến pháp là luật cơ bản của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có hiệu lực pháp lý cao nhất.

Mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp.

Mọi hành vi vi phạm Hiến pháp đều bị xử lý.

Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, các cơ quan khác của Nhà nước và toàn thể Nhân dân có trách nhiệm bảo vệ Hiến pháp.

Cơ chế bảo vệ Hiến pháp do luật định.”

Tuy văn từ nghe dữ dằng như vậy (Mọi hành vị vi phạm hiếp pháp đều bị xử lý)  nhưng trách nhiệm bảo hiến lại là tự nguyện tức nhẹ hều.

Nghĩa là:

1.    Quốc hội bao gồm Ủy Ban Thường vụ QH phải bảo vệ Hiến pháp bằng tự nguyện ra những sắc luật không vi hiến.

2.    Chủ tịch nước tự nguyện bảo vệ Hiến pháp qua quyền công bố luật, quyền đề nghị xem xét lại luật.

3.    Chính phủ: bao gồm thủ tướng và các thuộc cấp trong bộ máy hành chính tự nguyện  bảo vệ Hiến pháp bằng tổ chức thi hành Hiến pháp và rà soát văn bản dưới luật.

4.    Tòa án nhân dân tự nguyện bảo vệ Hiến pháp qua xét xử, nhưng không có quyền tài phán hiến pháp.

5.    Viện kiểm sát nhân dân tự nguyện bảo vệ Hiến pháp qua kiểm sát hoạt động tư pháp.

6.    Các cơ quan khác của Nhà nước tự nguyện bảo vệ Hiến pháp trong phạm vi chức năng chuyên ngành .

7.    Cá nhân mỗi công dân (Nhân dân)  tự nguyện bảo vệ Hiến pháp bằng giám sát xã hội, khiếu nại, tố cáo, bầu cử.

Nếu không một thực thể nào tự nguyện bảo hiến thì coi như “trớt quớt” luôn vì không có một cơ chế độc lập bảo hiến nào xử lý hay chế tài cả.

Điều này thật không tưởng như thiên đường XHCN vậy, có thể so sánh với tình trạng luật giao thông trong đó, mọi người đều có trách nhiệm tự nguyện lái xe đúng luật, nhưng nếu có người phạm luật gây tai nạn dù chết người thì cũng không có một cơ quan đệ tam nhân nào đứng ra xử lý cả. Điều này áp dụng luôn cho những ác nhân của xã hội như trộm cướp, hiếp dâm, giết người… đều trên cơ sở tự giác và tự nguyện cả.

VI.          Như vậy chúng ta có thể kết luận rằng Hiến Pháp 2013 hoàn toàn không chấp nhận một định chế độc lập để tài phán về tính vi hiến hay hợp hiến hay không?

Câu trả lời lại là y như cũ: tức là  “YES but NO” hay là “NO but YES”, tiếng Việt nôm na là: “CÓ nhưng mà như KHÔNG”, hoặc “KHÔNG  nhưng mà không biết chừng CÓ”.

Tại sao CSVN lại ại lạ lùng như thế trong một văn kiện pháp lý mà cố TBT Nguyễn Phú Trọng cho là trí tuệ  tập thể và niềm tự hào của đảng?

Lý do là vì cuối điều 119 của HP, CSVN thòng thêm một câu nhỏ nữa.

Đó là câu: “Cơ chế bảo vệ Hiến pháp do luật định.”

Chính vì thế trả lời CÓ với câu hỏi trên thì sai vì đâu thấy cơ chế nào?

Trả lời KHÔNG cũng không ổn vì có nhiều thực thể từ quốc hội đến chính phủ đến nhân dân tự nguyện bảo hiến mà! Thêm vào đó hiến pháp ghi rõ ràng là “cơ chế bảo vệ HP do luật định”. Nói không thì nếu ngày mai, đảng đổi ý chấp hành điều 119 ra luật thành lập cơ chế bảo hiến thì sao?

Có nghĩa là hiến pháp rõ ràng có ra lệnh cho Quốc Hội bù nhìn của đảng ra một sắc luật, dựa trên điều 119 để thành lập một cơ quan tài phán, bảo vệ cho hiến pháp.

Đã là một mệnh lệnh của hiến pháp thì đảng phải tuân hành. Nhưng tại sao đã 13 năm qua từ năm 2013 đến nay chưa có cơ chế bảo hiến? Sự thiếu tuân hành một mệnh lệnh của HP tự nó là một sự vi hiến trắng trợn rồi. Tại sao đảng muối mặt vi hiến như vậy?

Câu trả lời thì rất nhiều, nhưng tựu trung là y như những chế độ độc tài khác, Đảng CSVN cố tình lập ra một bản hiến pháp mập mờ, đầy mâu thuẫn nội tại và sử dụng sự mập mờ này như một quốc sách để đánh lận con đen và cai trị dân bằng luật rừng mà thôi.