Khuynh tả và khuynh hữu: hai ý niệm nền tảng của chính trị đương đại.

LS Đào Tăng Dực

Tuy nền dân chủ đương đại có thể được mô tả như gồm có 3 yếu tố chính:

1.    Hiến định (hiến pháp là luật tối cao)

2.    Pháp trị (thượng tôn luật pháp) và

3.    Đa nguyên (quyền lực chính trị phát xuất từ nhiều tụ điểm khác nhau)

Nhưng bao gồm trong cấu trúc đó có 2 khuynh hướng chính trị nền tảng. Đó là khuynh hữu và khuynh tả.

Trong những năm gần đây, một sự chia rẽ trầm trọng xảy ra trong cộng đồng người Việt, nhất là tại Hoa Kỳ và lan tỏa ra tại hải ngoại lẫn quốc nội. Một số người Việt (tạm gọi là khuynh hữu) cho rằng những người ủng hộ Obama hay đảng Dân Chủ tại Hoa Kỳ (hay các đảng Lao Động tại Anh, Úc …) là “cánh tả” với hàm ý coi thường. Ngược lại cũng có một số người (tạm gọi là khuynh tả) cho rằng những người ủng hộ Trump hay đảng Cộng Hòa ( hay đảng Bảo thủ tại Anh, Tự Do tại Úc…) là “phát xít” với hàm ý chê bai tương tự.

Thật sự không những 2 nhóm người này, mà phần lớn chúng ta, đều không hiểu rõ thế nào là khuynh hữu và thế nào là khuynh tả.

Muốn tìm hiểu thêm, chúng ta nên ý thức rằng nền  chính trị đương đại chịu ảnh hưởng của 3 cuộc cách mạng lớn:

1.    Cuộc các mạng giành độc lập của Hoa Kỳ kết thúc năm 1783 với Hòa Ước Paris công nhận nền độc lập của Hoa Kỳ. Từ đó nền dân chủ Hoa Ký qua hiến pháp lan tỏa khắp thế giới

2.    Cuộc cách mạng Pháp 1789 với quốc hội lập hiến cùng năm để quyết định vai trò của vua Louis 16 trong chế độ mới.

3.    Cuộc cách mạng Bolshevik của Lenin tại Nga năm 1917, thiết lập các chế độ CS trên thế giới.

Tuy cuộc cách mạng Pháp bị Napoleon thanh toán (1799) nhưng những tư tưởng chỉ đạo đã ảnh hưởng đến các nền dân chủ đương đại không kém cuộc cách mạng Hoa Kỳ.

Thật vậy một cách chính xác, 2 khái niệm khuynh tả và khuynh hữu trong chính trị đương đại phát xuất từ Quốc hội Lập hiến Pháp năm 1789.

Khi tranh luận trong quốc hội này, những người muốn giữ quyền lực lớn cho vương quyền (ủng hộ chế độ quân chủ lập hiến, bảo vệ trật tự cũ) ngồi bên phải chủ tọa.

Những người muốn hạn chế hoặc xóa bỏ vương quyền (ủng hộ cộng hòa, bình đẳng, cải cách sâu rộng) thì ngồi bên trái chủ tọa.

Từ đó, hai khái niệm Right (hữu)  và Left (tả) ra đời , ban đầu chỉ là vị trí ngồi, nhưng dần trở thành ký hiệu tư tưởng chính trị.

Khuynh hữu thì thiên về:

-        Bảo vệ truyền thống

-        Ủng hộ trật tự xã hội có thứ bậc

-        Tôn trọng tôn giáo, quân đội, quyền lực trung ương

-        Ưa ổn định hơn thay đổi

-        Về kinh tế: ủng hộ sở hữu tư nhân, thị trường tự do

Khuynh tả thiên về:

-        Cấp tiến, cải cách

-        Ủng hộ bình đẳng xã hội

-        Giảm vai trò của tôn giáo trong chính trị

-        Mở rộng quyền công dân

-        Về kinh tế: can thiệp nhà nước, phúc lợi xã hội, bảo vệ người lao động

Điều trên chỉ là tổng quát. Cả nội dung tả khuynh hay hữu khuynh đều có thể thay đổi theo hoàn cảnh và thời gian.

Vì hoàn cảnh lịch sử, như đã trình bày, các khuynh hướng chính trị bảo thủ (khuynh hữu) Tây Phương thường chủ trương thiên về tư bản chủ nghĩa (nhưng không phải độc tài phát xít) và các khuynh hướng chính trị cấp tiến (khuynh tả) thường thiên về khuynh hướng xã hội chủ nghĩa (nhưng không phải độc tài cộng sản).

Sự khác biệt giữa tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa tuy phức tạp, nhưng có thể tóm lược như sau:

1. Tư bản chủ nghĩa có hậu quả tập trung tư bản vào tay một số cá nhân hay tập thể với động lực sáng tạo của cải (wealth creation).

2. Trong khi đó xã hội chủ nghĩa có hậu quả công bằng xã hội và nhu cầu tái phân phối của cải (wealth redistribution) là ưu tiên đối với họ.

Cả 2 khuynh hướng này đều được hiến pháp bảo vệ trong một nền dân chủ đa nguyên.

Các đảng phái chính trị, tùy theo chủ trương của mình, sẽ có chỗ đứng đích thực trong hàm phổ chính trị đó, cũng như những cung bậc khác nhau của những bản nhạc có chỗ đứng đích thực trong hàm phổ âm nhạc vậy.

Nền chính trị dân chủ chân chính vận hành như một bản đại hòa tấu trong đó sự tương tác, cộng sinh hài hòa là yếu tố quan trọng.

Những nốt nhạc trầm không thể loại bỏ những nốt nhạc bổng và ngược lại trong một bản đại hòa tấu. Tương tự, các khuynh hướng chính trị bảo thủ không thể loại bỏ các khuynh hướng cấp tiến hoặc ngược lại, trong một nền dân chủ chân chính.

Dĩ nhiên chúng ta có quyền khác biệt ý kiến, nhưng nên tránh các quá khích, cực đoan hay ngôn từ hoặc thái độ thù nghịch.

Khuynh tả cực đoan sẽ biến thành độc tài cộng sản và khuynh hữu cực đoan sẽ biến thành độc tài phát xít. Cả hai đều nguy hiểm cho nhân loại cả.

Các quốc gia dân chủ thật sự luôn tiến bộ vì biết dung nạp hài hòa cả 2 khuynh hướng này, trong khuông khổ một nền dân chủ hiến định, pháp trị và đa nguyên chân chính.